در ایام فاطمیه چه اعمالی انجام دهیم؟

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، وجود دو دوره عزاداری با عنوان فاطمیه اول و دوم به تفاوت روایت های تاریخی درباره زمان شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) بازمی گردد.

در یکی از روایت های مشهور، شهادت ایشان 75 روز پس از رحلت پیامبر اسلام (ص) دانسته شده و در روایت دیگری، فاصله زمانی 95 روز ذکر شده است.

بر همین اساس، 13 جمادی الاول و سوم جمادی الثانی به عنوان دو تاریخ اصلی در تقویم مذهبی شیعیان شناخته می شوند.

فاصله میان این دو تاریخ حدود 20 روز است و همین موضوع سبب شده مراسم عزاداری در دو دوره جداگانه برگزار شود.

بنا بر نظر مشهور علمای شیعه، فاطمیه اول از سیزدهم تا پانزدهم جمادی الاول و فاطمیه دوم از سوم تا پنجم جمادی الثانی می باشد.

از برنامه های رایج در ایام فاطمیه، می توان به شرکت در مجالس عزاداری، قرائت قرآن، دعا، سخنرانی مذهبی، اطعام عزاداران و کمک به نیازمندان اشاره کرد.

برخی خانواده ها نیز با برگزاری مراسم خانگی، نذر و فعالیت های خیریه، یاد حضرت فاطمه زهرا (س) را گرامی می دارند.

با این حال، برگزاری مراسم در روز های مشخص فاطمیه به معنای وجود اعمال واجب یکسان برای همه افراد نیست و بسیاری از برنامه ها براساس سنت های مذهبی و فرهنگی انجام می شوند.

اعمال ایام فاطمیه اول و ایام فاطمیه دوم

1. اقامه عزا

اقامه عزا به این معناست که هر کس با هر میزان توانایی و وسعی که دارد در روز شهادت حضرت فاطمه (س) مراسم عزای ایشان را برگزار کند.

مخالف و مؤالف از رسول اکرم صلّی الله علیه و آله وسلّم درباره او روایت کرده اند که: فاطمهُ بَضعَهٌ مِنُی مَن آذئهَا فَقَد آذانی؛ فاطمه پاره تن من {پاره ای از وجود من} است هر کس او را آزار دهد همانا مر آزار داده.

2. خواندن زیارت

شیعیان باید در این روز، به مراسم سوگواری حضرت فاطمه زهرا (س) قیام کنند و آن حضرت را زیارت و بر ظالمان و غاصبان حق او نفرین کنند.

سید ابن طاووس در کتاب «اقبال» این زیارت را برای آن بانوی بزرگ ذکر کرده است:

السَّلامُ عَلَیْکِ یَا سَیِّدَةَ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا وَالِدَةَ الْحُجَجِ عَلَی النَّاسِ أَجْمَعِینَ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْمَظْلُومَةُ الْمَمْنُوعَةُ حَقَّهَا، پس بگو اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی أَمَتِکَ وَ ابْنَةِ نَبیِّکَ، وَ زَوْجَةِ وَصِیِّ نَبیِّکَ، صَلاةً تُزْلِفُهَا فَوْقَ زُلْفَی عِبَادکَ الْمُکَرَّمِینَ مِنْ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ أَهْلِ الْأَرَضِینَ. (مفاتیح الجنان فصل دهم در اعمال ماه جمادی الثّانی)

سلام بر توای بانوی بانوان جهانیان، سلام بر توای مادر حجت های الهی بر همه مردم، سلام بر توای ستمدیده محروم گشته از حق خویش؛ خدایا درود فرست بر کنیزت و دختر پیامبرت و همسر جانشین پیامبرت، درودی که بر فراز جایگاه بندگان گرامی ات از اهل آسمان ها و زمین ها جایش دهد. روایت شده هرکه آن حضرت را به این شیوه زیارت کند و از خدا آمرزش بخواهد، حق تعالی گناهانش را بیامرزد و او را داخل بهشت کند.

3. گریه بر مصیبات وارده بر فاطمه (س) و اهل بیت نبوت

گریه بر مصائبی که بر معصومین (ع) وارد شده است مستحب است و یکی از سنت های رایج در میان شیعیان است. یکی از روایاتی که در این باره وارد شده است از این قرار است:

مفضل به امام صادق (ع) عرض کرد: گریه چه پاداش و ثوابی دارد؟ حضرت فرمودند: اگر گریه بر حق باشد، ثواب آن قابل احصا نیست. آن گاه مفضل گریه شدید و طولانی نمود و گفت: ای پسر رسول خدا! روز انتقام شما از جنایتکاران بزرگ تر از روز محنت و غصه شما خواهد بود پس حضرت صادق (ع) فرمودند: نه، چون روز محنت ما در کربلا، و گر چه روز سقیفه [و غصب خلافت]و سوزاندن آتش بر در خانه امیرمؤمنان و حسن و حسین و فاطمه و زینب و ام کلثوم علیهم السلام و کشته شدن محسن بر اثر فشار، بزرگ تر، دردناک تر و تلخ تر است، زیرا این روز، مایه اصلی روز عذاب است.

4. خواندن نماز شهادت حضرت فاطمه (س)

سید بن طاووس در کتاب زوائد الفوائد زیارت مختص به روز شهادت آن حضرت را به این طریق فرموده است که: در ابتدا نماز زیارت یا نماز خود آن حضرت را به جا می آوری و نماز آن حضرت دو رکعت است در هر رکعت بعد از حمد، 60 مرتبه سوره «قل هو الله احد» را می خواند و اگر نتوانی در رکعت اول بعد از حمد سوره «قول هو الله احد» را بخوان و در رکعت دوم سوره «قل یا ایها الکافرون» را بخوان و، چون سلام نماز را گفتی زیارت حضرت فاطمه را بخوان. به تحقیق که روایت شده است که هر کس با این زیارت آن مظلومه را زیارت کند و از خدا طلب آمرزش کند حق تعالی گناهانش را می آمرزد و او را داخل بهشت می گرداند.

همچنین سیّد ابن طاووس در کتاب «اقبال» پس از ذکر وفات آن حضرت در این روز، این زیارت را برای آن بانوی‏ بزرگ ذکر کرده:

"السَّلامُ عَلَیْکِ یَا سَیِّدَةَ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ السَّلامُ عَلَیْکِ یَا وَالِدَةَ الْحُجَجِ عَلَی النَّاسِ أَجْمَعِینَ السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْمَظْلُومَةُ الْمَمْنُوعَةُ حَقَّهَا پس بگو اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی أَمَتِکَ وَ ابْنَةِ نَبیِّکَ وَ زَوْجَةِ وَصِیِّ نَبیِّکَ صَلاةً تُزْلِفُهَا فَوْقَ زُلْفَی عِبَادکَ الْمُکَرَّمِینَ مِنْ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ أَهْلِ الْأَرَضِینَ"

"سلام بر تو ای بانوی بانوان جهانیان، سلام بر تو ای مادر حجت های الهی بر همه‏ مردم.

سلام بر تو ای ستمدیده محروم گشته از حق خویش. پس بگو: خدایا درود فرست‏ بر کنیزت و دختر پیامبرت و همسر جانشین پیامبر، درودی که بر فراز جایگاه بندگان گرامی ات از اهل آسمان ها و زمین ها جایش دهد.

به یقین روایت شده هرکه آن حضرت را به این شیوه زیارت کند و از خدا آمرزش بخواهد، حق تعالی گناهانش را بیامرزد و او را داخل بهشت کند."

5. خواندن نماز حضرت فاطمه (س)

در روایتی آمده است، حضرت زهرا (علی ها السلام) دو رکعت نماز می خواند که جبرئیل به وی آموخته بود. کیفیّت این نماز بدین گونه است که در رکعت اوّل بعد از حمد، صد مرتبه سوره «انّاانزلناه» و در رکعت دوم بعد از حمد، صد مرتبه سوره «توحید» می خواند و پس از سلام این دعا را می خواند:

سُبحانَ ذی الْعِزِّ الشّامِخِ الْمُنیفِ، سُبْحانَ ذی الْجَلالِ الْباذخِ الْعَظیمِ.

منزه است (خدای) صاحب عزت بسیار بلند و مرتفع منزه است (خدای) صاحب جلال والای بزرگ.

سُبحانَ ذی الْمُلْکِ الْفاخِرِ الْقَدیمِ، سُبحانَ مَنْ لَبسَ الْبَهْجَةَ وَ الْجَمالَ.

منزه است (خدای) صاحب فرمانروایی فاخر قدیم منزه است کسی که در بردارد خرّمی و زیبایی را

سُبحانَ مَنْ تَرَدّی بالنُّورِ وَالْوَقارِ، سُبحانَ مَنْ یَری اَثَرَ النَّمْلِ فِی الصَّفا.

منزه است آنکه به ردای نور و وقار خود را آراسته منزه است آنکه جای پای مور را در روی سنگ صاف ببیند

سُبحانَ مَنْ یَری وَقْعَ الطَّیْرِ فِی الْهَواءِ، سُبحانَ مَنْ هُوَ هکَذ الا هکَذا غَیْرُهُ. (1)

منزه است آنکه گذرگاه پرنده را در هوا ببیند منزه است آنکه او این چنین است و دیگری چنین نیست.

در روایت دیگری آمده است که فرد بعد از این نماز، تسبیح مشهور حضرت زهرا (س) را که پس از هر نمازی مستحب است، بگوید و بعد از آن صد مرتبه صلوات بفرستد.

6. تسبیحات حضرت فاطمه فاطمه (س)

تسبیحات حضرت زهرا (س) ذکری شامل 34 بار الله اکبر، 33 بار الحمدلله و 33 بار سبحان الله است که بنابر روایات، این ذکر را پیامبر (ص) به حضرت زهرا (س) آموخت.

در منابع حدیثی، روایات فراوانی درباره اهمیت تسبیحات حضرت زهرا (س) پس از نماز های واجب روزانه آمده و جز مشهورترین تعقیبات شمرده می شود که امام باقر (ع) آن را مصداق یاد خدا و ذکر کثیر دانسته است.